NGHỆ THUẬT LẤY NÉT THỦ CÔNG (MF) VỚI ỐNG KÍNH MÁY ẢNH

Chế độ ấy nét thủ công (Manual Focus) nghe có vẻ khó, nhưng thực tế không quá phức tạp và mở ra nhiều khả năng sáng tạo. Lấy nét thủ công không phải là một sự thụt lùi về công nghệ, mà là một sự lựa chọn mang tính triết học và nghệ thuật. Trong bài viết này, TTArtisan sẽ khám phá tại sao các nhiếp ảnh gia từ nghiệp dư đến chuyên nghiệp đang dần quay lại với “vòng xoay tay” và cách để bạn làm chủ kỹ năng này trên các dòng máy ảnh hiện đại.

Ống kính lấy nét thủ công là gì?

Ống kính lấy nét tay (manual focus lens) là loại ống kính yêu cầu người dùng tự điều chỉnh vòng nét để đưa chủ thể vào trạng thái rõ nét, thay vì để máy ảnh tự động xử lý.

Trước khi autofocus xuất hiện vào cuối những năm 1970, toàn bộ nhiếp ảnh gia đều sử dụng phương pháp này. Điều đó có nghĩa là mọi bức ảnh kinh điển trong lịch sử — từ ảnh chiến tranh đến ảnh nghệ thuật — đều được tạo ra bằng kỹ năng lấy nét thủ công.

Một số thủ thuật lấy nét thủ công

2.1 Sử dụng Focus Peaking để lấy nét chính xác

Hầu hết các máy ảnh mirrorless hiện đại và một số dòng DSLR đều được trang bị Focus Peaking — tính năng làm nổi bật các vùng đang đúng nét bằng màu tương phản (đỏ, trắng, vàng hoặc xanh tùy cài đặt). Điều này giúp việc lấy nét thủ công trở nên dễ dàng hơn đáng kể, đặc biệt trong điều kiện ánh sáng tốt.

Cách sử dụng:

• Kích hoạt Focus Peaking trong menu cài đặt của máy ảnh
• Điều chỉnh mức độ nhạy (peaking level) để hiển thị vùng nét rõ ràng hơn
• Xoay vòng lấy nét từ từ cho đến khi chủ thể được viền bằng màu peaking

2.2 Sử dụng phóng đại (Magnification) để tinh chỉnh nét

Nếu máy ảnh của bạn có tính năng phóng đại khung hình (focus magnification / zoom-in), hãy tận dụng nó để lấy nét chính xác — đặc biệt hữu ích khi chụp chân dung hoặc macro.

Cách sử dụng:

• Kích hoạt chức năng phóng đại (thường được gán vào một nút tùy chỉnh trên máy mirrorless)
• Màn hình sẽ hiển thị hình ảnh được zoom vào, trong EVF (kính ngắm điện tử) hoặc LCD
• Phóng to vào vùng cần lấy nét, ví dụ: mắt trong ảnh chân dung hoặc điểm nhấn chính của chủ thể
• Xoay vòng lấy nét một cách cẩn thận để đạt độ sắc nét tối đa

Lưu ý:
Một số máy ảnh cho phép phóng đại sâu hơn và có EVF độ phân giải cao hơn, giúp việc lấy nét chính xác dễ dàng hơn đáng kể.

2.3 Sử dụng Live View để lấy nét tay trên DSLR

Nếu bạn đang sử dụng máy ảnh DSLR hoặc mirrorless không có EVF độ phân giải cao, việc chuyển sang chế độ Live View trên màn hình LCD có thể là giải pháp hiệu quả.

Cách thực hiện:

• Bật chế độ Live View
• Phóng to kỹ thuật số vào chủ thể trên màn hình
• Xoay vòng lấy nét một cách cẩn thận cho đến khi hình ảnh đạt độ sắc nét mong muốn

2.4 Chụp ở khẩu độ nhỏ hơn để tăng độ sâu trường ảnh

Mặc dù nhiều người thích sử dụng những ống kính có khẩu độ lớn (số f nhỏ) để tạo hiệu ứng bokeh đẹp, nhưng thực tế là khẩu càng lớn thì độ sâu trường ảnh (DOF) càng mỏng — và việc lấy nét chính xác cũng trở nên khó khăn hơn.

Nếu bạn gặp khó khăn trong việc lấy nét đúng, hãy thử khép khẩu lại 1–2 stop. Điều này sẽ giúp mở rộng độ sâu trường ảnh một chút, từ đó tăng khả năng có được bức ảnh đúng nét.

2.5 Làm chủ Zone Focusing và Pre-Focusing

Zone focusing (lấy nét theo vùng) là một kỹ thuật mạnh mẽ cho phép bạn cài đặt sẵn khoảng cách lấy nét và chờ chủ thể bước vào vùng nét đó.

Kỹ thuật này đặc biệt hữu ích trong nhiếp ảnh đường phố hoặc các tình huống chuyển động nhanh, nơi việc xoay vòng nét liên tục theo thời gian thực là rất khó.

Cách thực hiện:

• Đặt ống kính ở một khoảng cách lấy nét cụ thể dựa trên thang đo độ sâu trường ảnh (DOF scale) trên lens
• Chọn khẩu độ nhỏ hơn (ví dụ: f/8 hoặc f/11) để mở rộng vùng nét
• Đứng ở vị trí mà chủ thể có khả năng di chuyển tự nhiên vào vùng đã lấy nét sẵn

Ngoài ra, bạn cũng có thể pre-focus (lấy nét trước) bằng cách lấy nét vào một điểm mà bạn biết chủ thể sẽ đi qua, sau đó chờ họ bước vào khung hình đúng vị trí đó. Ví dụ, trong bức ảnh phía trên, tôi đã lấy nét sẵn vào cái cây bên phải người đi xe đạp, rồi đợi anh ấy di chuyển đến đúng vị trí đó trước khi bấm máy.

Khi luyện tập thành thạo zone focusing, bạn có thể chụp nhanh và tự tin hơn, mà không cần liên tục điều chỉnh vòng lấy nét.

2.6 Sử dụng tripod để tăng độ ổn định

Tripod thường được dùng để giữ máy ảnh cố định, loại bỏ rung lắc, từ đó giúp ảnh sắc nét hơn — và đồng thời cũng hỗ trợ việc lấy nét chính xác. Ví dụ, bất kỳ ai từng chụp hoa (hoặc các thể loại cận cảnh, macro) đều biết rằng một trong những khó khăn lớn nhất là chỉ cần thay đổi rất nhỏ về khoảng cách giữa máy và chủ thể cũng có thể làm lệch nét.

Khoảng cách này có thể thay đổi theo hai cách:

• Hoặc chủ thể di chuyển
• Hoặc bạn (hoặc máy ảnh) di chuyển