Nhiếp ảnh phong cảnh là gì? Hướng dẫn toàn diện từ A–Z cho người mới bắt đầu

Trong những năm gần đây, nhiếp ảnh phong cảnh ngày càng được nhiều người yêu nhiếp ảnh quan tâm, từ người mới bắt đầu đến những tay máy chuyên nghiệp. Trên hành trình tìm hiểu nhiếp ảnh phong cảnh là gì, việc lựa chọn ống kính phù hợp đóng vai trò rất quan trọng trong việc tạo nên những ảnh phong cảnh có chiều sâu và cảm xúc. Tại TTArtisan Việt Nam – website chuyên cung cấp các dòng ống kính cho nhiều hệ máy – phong cảnh luôn là một trong những chủ đề được cộng đồng quan tâm và tìm hiểu nhiều nhất.

Nhiếp ảnh phong cảnh là gì?

Đây là thể loại nhiếp ảnh tập trung ghi lại khung cảnh rộng lớn của thiên nhiên hoặc môi trường sống xung quanh con người. Chủ thể chính của ảnh không phải là con người hay vật thể đơn lẻ, mà là không gian tổng thể.

Trong nhiếp ảnh phong cảnh, người chụp thường quan tâm đến:

• Địa hình: núi, biển, rừng, sông, đồng bằng

• Ánh sáng: thời điểm trong ngày, hướng sáng

• Thời tiết: mây, sương, mưa, nắng

• Bố cục: cách sắp xếp các yếu tố trong khung hình

Khác với ảnh du lịch mang tính ghi chép, ảnh phong cảnh đòi hỏi sự chủ động rất cao. Người chụp có thể phải:

• Chờ ánh sáng hàng giờ

• Quay lại cùng một địa điểm nhiều lần

• Dậy sớm hoặc chụp khuya

Chính điều này tạo nên chiều sâu và giá trị cho nhiếp ảnh phong cảnh.

Các thể loại nhiếp ảnh phong cảnh phổ biến

Nhiếp ảnh phong cảnh thiên nhiên

Đây là dạng phổ biến nhất khi nhắc đến nhiếp ảnh phong cảnh. Thể loại này tập trung vào vẻ đẹp nguyên bản của thiên nhiên như:

• Núi non, đồi núi, thung lũng

• Biển, bờ biển, thác nước

• Rừng cây, đồng cỏ, hồ nước

Ảnh phong cảnh thiên nhiên thường mang cảm giác:

• Hùng vĩ

• Yên bình

• Hoang sơ

Ánh sáng tự nhiên đóng vai trò quyết định chất lượng của ảnh phong cảnh thiên nhiên.

Nhiếp ảnh phong cảnh đô thị

Nhiếp ảnh phong cảnh đô thị khai thác vẻ đẹp của thành phố và các công trình nhân tạo:

• Tòa nhà cao tầng

• Cầu, đường, khu dân cư

• Skyline ban ngày và ban đêm

Thể loại này là sự kết hợp giữa ảnh phong cảnh và nhiếp ảnh kiến trúc, yêu cầu người chụp kiểm soát tốt:

• Đường thẳng

• Phối cảnh

• Ánh sáng nhân tạo

Nhiếp ảnh phong cảnh ban đêm & thiên văn

Đây là nhánh khó nhưng rất được yêu thích trong nhiếp ảnh phong cảnh, bao gồm:

• Cảnh đêm (nightscape)

• Dải Ngân Hà

• Bầu trời sao kết hợp tiền cảnh

Loại hình này đòi hỏi:

• Kiến thức phơi sáng

• Tripod chắc chắn

• Khả năng xử lý noise tốt

Phong cảnh tối giản và trừu tượng

Phong cách này không tập trung vào “kể hết câu chuyện”, mà nhấn mạnh:

• Hình khối

• Màu sắc

• Không gian trống

Đây là hướng đi mang tính nghệ thuật cao trong nhiếp ảnh phong cảnh hiện đại.

Thiết bị cần thiết cho nhiếp ảnh phong cảnh

Máy ảnh phù hợp cho nhiếp ảnh phong cảnh

Thực tế, bạn không cần máy quá đắt để bắt đầu với nhiếp ảnh phong cảnh, nhưng nên ưu tiên các yếu tố sau:

• Cảm biến lớn (APS-C hoặc Full Frame):
  Giúp ảnh có dải tương phản động (Dynamic Range) rộng hơn, giữ chi tiết tốt ở cả vùng sáng và vùng tối – điều rất quan trọng khi chụp phong cảnh có bầu trời sáng và tiền cảnh tối.

• Khả năng chụp RAW:
  File RAW cho phép bạn hậu kỳ ảnh phong cảnh linh hoạt hơn, đặc biệt khi cần cứu sáng, cứu tối hoặc cân chỉnh màu sắc.

• Độ bền và khả năng hoạt động ngoài trời:
  Nhiếp ảnh phong cảnh thường gắn liền với việc di chuyển nhiều, leo núi, đi biển hoặc chụp trong điều kiện thời tiết thay đổi. Những máy có thân vỏ chắc chắn, chống bụi nhẹ sẽ mang lại sự yên tâm hơn.

Hiện nay, các dòng máy ảnh mirrorless đang được ưa chuộng trong nhiếp ảnh phong cảnh nhờ thiết kế gọn nhẹ, dễ mang theo khi đi xa.

Ống kính chụp phong cảnh – yếu tố then chốt

Trong nhiếp ảnh phong cảnh, ống kính là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến cách bạn kể câu chuyện bằng hình ảnh. Mỗi tiêu cự mang lại một cảm nhận không gian khác nhau và phù hợp với những kiểu ảnh phong cảnh riêng biệt.

• Ống kính góc rộng (14–24mm, 16–35mm):
  Phù hợp để ghi lại toàn cảnh núi non, biển trời, thung lũng hay các không gian rộng lớn. Góc rộng giúp tạo cảm giác hùng vĩ và chiều sâu cho nhiếp ảnh phong cảnh, tuy nhiên người chụp cần chú ý bố cục tiền cảnh để ảnh không bị trống trải.

• Ống kính tiêu cự trung bình (35mm, 50mm):
  Mang lại góc nhìn tự nhiên, gần với mắt người. Dải tiêu cự này rất linh hoạt, phù hợp cho phong cảnh đời thường, du lịch hoặc phong cảnh mang tính kể chuyện. Nhiều nhiếp ảnh gia phong cảnh hiện đại ưu tiên tiêu cự này để tạo bố cục gọn gàng và cảm xúc hơn.

• Ống kính tele (70–200mm hoặc tương đương):
  Tele giúp nén không gian, cô lập chi tiết trong khung cảnh rộng lớn. Đây là lựa chọn hiệu quả khi chụp các lớp núi xa, mặt trời lặn hoặc các mảng ánh sáng đặc biệt trong ảnh phong cảnh.

TTArtisan 50mm f/0.95 là một ví dụ. Với khẩu độ lớn, ống kính này phù hợp khi chụp phong cảnh có tiền cảnh nổi bật, chụp trong điều kiện ánh sáng yếu như bình minh hoặc hoàng hôn, đồng thời mang lại chiều sâu rõ rệt cho khung hình. Đây là lựa chọn được nhiều người chơi ảnh cân nhắc khi muốn kết hợp nhiếp ảnh phong cảnh với phong cách sáng tác giàu cảm xúc.

Tripod – phụ kiện gần như bắt buộc

Tripod là thiết bị không thể thiếu trong nhiếp ảnh phong cảnh, đặc biệt khi:

• Chụp phơi sáng dài

• Chụp bình minh, hoàng hôn

• Chụp ảnh HDR hoặc panorama

Một tripod tốt giúp:

• Giữ ảnh sắc nét

• Căn chỉnh bố cục chính xác

• Giảm rung lắc khi dùng tốc độ chậm

Nên chọn tripod có:

• Chân chắc chắn

• Trọng lượng vừa phải

• Khóa chân dễ thao tác ngoài trời

Thiết lập máy ảnh cơ bản khi chụp phong cảnh

Chế độ chụp phù hợp cho nhiếp ảnh phong cảnh

Để kiểm soát tốt các thông số, bạn nên sử dụng:

• Chế độ Ưu tiên khẩu độ (A/Av):
  Đây là chế độ được sử dụng nhiều nhất khi chụp ảnh phong cảnh. Người chụp chỉ cần thiết lập khẩu độ mong muốn, máy sẽ tự động tính toán tốc độ phù hợp.

• Chế độ Manual (M):
  Phù hợp khi ánh sáng phức tạp như bình minh, hoàng hôn, chụp phơi sáng dài hoặc chụp đêm. Chế độ này cho phép bạn kiểm soát hoàn toàn khẩu độ, tốc độ và ISO – rất quan trọng trong nhiếp ảnh phong cảnh nâng cao.

Thiết lập khẩu độ – yếu tố quyết định độ nét toàn cảnh

Khẩu độ đóng vai trò then chốt trong ảnh phong cảnh vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến độ sâu trường ảnh:

• f/8 – f/11:
  Là dải khẩu “vàng” cho nhiếp ảnh phong cảnh, giúp tiền cảnh và hậu cảnh đều nét, đồng thời đảm bảo chất lượng quang học tốt nhất của đa số ống kính.

• f/11 – f/16:
  Sử dụng khi cần độ sâu trường ảnh rất lớn, nhưng cần lưu ý hiện tượng nhiễu xạ làm giảm độ nét tổng thể.

Việc lựa chọn khẩu độ hợp lý giúp ảnh phong cảnh có cảm giác rõ ràng và chuyên nghiệp hơn.

ISO – giữ ở mức thấp để ảnh trong và sạch

Trong nhiếp ảnh phong cảnh, ISO thường được giữ ở mức thấp nhất có thể:

• ISO 100 – 200:
  Giúp ảnh giữ chi tiết tốt, hạn chế noise và tăng dynamic range.

• Tránh tăng ISO không cần thiết, đặc biệt khi đã sử dụng tripod.
  Việc này giúp ảnh phong cảnh đạt chất lượng cao hơn, nhất là khi hậu kỳ.

Tốc độ màn trập – linh hoạt theo ánh sáng và ý đồ

Tốc độ trong ảnh phong cảnh không cố định mà phụ thuộc vào:

• Điều kiện ánh sáng

• Có sử dụng tripod hay không

• Có chụp phơi sáng dài hay không

• Khi chụp tay: giữ tốc độ đủ nhanh để tránh rung

• Khi dùng tripod: có thể dùng tốc độ chậm vài giây đến vài chục giây để tạo hiệu ứng nước mịn, mây trôi

Bố cục trong nhiếp ảnh phong cảnh

Các quy tắc bố cục cơ bản trong ảnh phong cảnh

Quy tắc 1/3 (Rule of Thirds)

Khung hình được chia thành 9 phần bằng nhau bởi 2 đường dọc và 2 đường ngang. Việc đặt đường chân trời hoặc chủ thể chính vào các giao điểm giúp ảnh phong cảnh cân đối và tự nhiên hơn so với việc đặt chính giữa.

Đường dẫn (Leading Lines)

Đường mòn, con đường, bờ sông, hàng rào… có thể trở thành những “đường dẫn” hướng ánh nhìn người xem đi vào sâu trong khung hình. Đây là kỹ thuật rất hiệu quả để tạo chiều sâu cho ảnh phong cảnh.

Khung trong khung (Frame within Frame)

Sử dụng các yếu tố tự nhiên như cành cây, vòm đá, cửa sổ để tạo khung bao quanh chủ thể. Cách bố cục này giúp khung hình chặt chẽ và tập trung hơn.

Bố cục nâng cao – tạo chiều sâu và cảm xúc

Khi đã quen với các quy tắc cơ bản, bạn nên chuyển sang tư duy bố cục nâng cao trong nhiếp ảnh phong cảnh.

Foreground – Midground – Background

Một bức ảnh phong cảnh đẹp thường có đủ ba lớp:

• Tiền cảnh: tạo điểm tựa cho mắt

• Trung cảnh: kết nối câu chuyện

• Hậu cảnh: bối cảnh chính

Việc sắp xếp rõ ràng ba lớp này giúp ảnh có chiều sâu không gian rõ rệt.

Cân bằng thị giác

Cân bằng không có nghĩa là đối xứng tuyệt đối. Một vùng sáng lớn có thể được cân bằng bằng một vùng tối nhỏ nhưng đậm chi tiết. Hiểu được điều này giúp ảnh phong cảnh trở nên hài hòa và dễ chịu khi xem.

Sử dụng khoảng trống 

Khoảng trống không phải là phần “thừa”. Trong nhiếp ảnh phong cảnh, negative space giúp:

• Làm nổi bật chủ thể

• Tạo cảm giác yên bình, tối giản

• Dẫn dắt cảm xúc người xem

Kết luận

Hy vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ nhiếp ảnh phong cảnh là gì, những kiến thức cốt lõi và cách tiếp cận đúng để chụp ảnh phong cảnh đẹp. Đây là thể loại đòi hỏi sự kiên nhẫn, quan sát và trải nghiệm thực tế nhiều hơn là thiết bị đắt tiền.

Nếu bạn đang bắt đầu, hãy tập trung vào ánh sáng – bố cục – cảm xúc. Đó chính là nền tảng bền vững nhất của nhiếp ảnh phong cảnh.