Kinh nghiệm chọn lens máy ảnh cho người mới bắt đầu

Trong thế giới nhiếp ảnh, lens máy ảnh (hay ống kính máy ảnh) chính là yếu tố quyết định lớn nhất đến chất lượng và phong cách ảnh chụp. Nó giống như “đôi mắt” của máy ảnh, giúp bạn kiểm soát góc nhìn, độ sáng và hiệu ứng nghệ thuật. Với người mới bắt đầu, việc chọn đúng lens máy ảnh không chỉ giúp chụp ảnh đẹp hơn mà còn hỗ trợ học hỏi kỹ năng nhanh chóng mà không tốn kém quá nhiều. Bài viết này TTArtisan Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm chọn lens máy ảnh thực tế, dễ áp dụng, giúp bạn đầu tư thông minh.

Tại sao người mới nên đầu tư lens máy ảnh riêng?

Máy ảnh entry-level thường đi kèm lens kit (như 18-55mm), đủ dùng để làm quen. Nhưng lens kit thường hạn chế về khẩu độ lớn, chất lượng quang học và tính linh hoạt. Khi kỹ năng tiến bộ, bạn sẽ muốn:

• Chụp thiếu sáng tốt hơn, không cần flash.
• Tạo xóa phông (bokeh) mịn màng cho chân dung.
• Chụp góc rộng phong cảnh hoặc tele cho chủ thể xa.

Theo nhiều nhiếp ảnh gia, lens chiếm đến 70-80% chất lượng ảnh cuối cùng. Kinh nghiệm chọn lens máy ảnh đầu tiên: Hãy sớm nâng cấp từ lens kit để khám phá tiềm năng thực sự của máy ảnh!

Kinh nghiệm chọn lens máy ảnh cho người mới

Dưới đây là các tiêu chí chính cần chú ý.

Tiêu cự ống kính máy ảnh – Quyết định góc nhìn và mục đích chụp

Tiêu cự (focal length, đơn vị mm) là khoảng cách từ tâm quang học của lens đến cảm biến khi lấy nét vô cực. Nó quyết định góc nhìn (field of view) và độ phóng đại của chủ thể: tiêu cự ngắn cho góc rộng (bao quát nhiều), tiêu cự dài cho góc hẹp (zoom xa, phóng đại chủ thể).

Lưu ý: Trên máy crop sensor (APS-C như Fujifilm X, crop factor ~1.5x), tiêu cự thực tế (equivalent) sẽ nhân lên (ví dụ 27mm trên Fuji tương đương ~40mm trên full-frame).

• Siêu rộng (Ultra-wide: 10-20mm): Góc nhìn cực rộng (>100°), dùng cho kiến trúc nội thất, thiên văn, nhưng dễ méo biến dạng (distortion) ở rìa.
• Góc rộng (Wide-angle: 21-35mm): Phù hợp phong cảnh, kiến trúc, nhóm người lớn. Góc nhìn rộng (~84°-63°), ít méo hơn.
• Tiêu chuẩn (Normal: 35-50mm): Gần nhất với góc nhìn mắt người (~46°-60°), tự nhiên, không méo, lý tưởng chụp đời thường, đường phố, môi trường.
• Chân dung ngắn (Short portrait: 50-85mm): Tạo phối cảnh tự nhiên, xóa phông đẹp, không méo mặt (85mm là “vua chân dung”).
• Chân dung dài (Medium tele: 100-135mm): Nén phối cảnh, làm nền mờ mạnh, phù hợp chân dung chuyên nghiệp.
• Tele (Telephoto: 200mm+): Zoom xa, chụp thể thao, động vật hoang dã, nén không gian mạnh.
• Macro: Thường 90-105mm, tỷ lệ phóng đại 1:1 cho cận cảnh chi tiết (côn trùng, hoa).

Kinh nghiệm: Người mới nên bắt đầu với lens prime (tiêu cự cố định) để học cách di chuyển chân thay vì zoom, cải thiện composition. Ví dụ, lens pancake siêu compact như TTArtisan 27mm f/2.8 cho Fujifilm X – gọn nhẹ chỉ như nắp lens máy ảnh, góc nhìn tự nhiên ~40mm equivalent trên APS-C, rất tiện mang theo hàng ngày cho street photography hay du lịch mà không nặng nề.

Khẩu độ – Ảnh hưởng đến ánh sáng và bokeh

Khẩu độ (aperture, ký hiệu f/stop) là độ mở của màng chắn ánh sáng trong lens máy ảnh. Giá trị f càng nhỏ (f/1.4, f/1.8) thì khẩu càng lớn, thu nhiều ánh sáng hơn và độ sâu trường ảnh (DOF) càng nông (nền mờ mạnh).

• Thu ánh sáng: Khẩu lớn giúp chụp thiếu sáng tốt (indoor, buổi tối), tăng tốc độ màn trập để tránh rung, giảm ISO để ít noise.
• Xóa phông (bokeh): Khẩu lớn tạo DOF mỏng, chủ thể sắc nét còn nền mờ mịn (bokeh đẹp phụ thuộc số lá khẩu – càng nhiều và tròn càng tốt).
• Prime lens: Thường khẩu cố định lớn (f/1.4-f/2.8), bokeh mịn, sắc nét cao.
• Zoom lens: Khẩu biến đổi (f/2.8 cố định cao cấp, hoặc f/3.5-5.6 ở kit lens – yếu hơn khi zoom).

Kinh nghiệm : Nếu hay chụp chân dung hoặc thiếu sáng, ưu tiên khẩu f/1.8 hoặc f/2.8 trở lên. Người mới thường mê bokeh nên chọn prime khẩu lớn đầu tiên – giá rẻ mà hiệu quả cao!

Lấy nét (AF/Manual) và chống rung (IS/VR/OS)

Đây là hai tính năng quan trọng giúp ảnh sắc nét, đặc biệt khi chụp tay hoặc chủ thể di chuyển.

Lấy nét tự động (AF)

Hầu hết lens hiện đại đều trang bị motor lấy nét tự động (AF). Các loại motor phổ biến bao gồm stepping motor hoặc ultrasonic motor . Với người mới, AF nhanh và chính xác là yếu tố hàng đầu để tránh bỏ lỡ khoảnh khắc (ví dụ: chụp trẻ em, thú cưng, sự kiện). Trên mirrorless, AF thường kết hợp phase detection (nhanh) và contrast detection (chính xác hơn trong điều kiện ánh sáng yếu). Một số lens third-party như TTArtisan gần đây đã ra phiên bản AF (autofocus), giúp người dùng beginner dễ dàng sử dụng hơn mà không cần phải chuyển sang manual focus thường xuyên.

Lấy nét tay (Manual Focus – MF)

Lấy nét tay là chế độ mà người chụp tự xoay vòng focus trên lens máy ảnh để điều chỉnh độ nét. Đây là kỹ thuật cổ điển nhưng vẫn rất quan trọng trong nhiếp ảnh hiện đại, đặc biệt với các tình huống sau:

• Chụp macro hoặc cận cảnh: AF đôi khi khó xác định chính xác điểm nét khi chủ thể rất gần (khoảng cách lấy nét tối thiểu của ống kính máy ảnh). Manual focus giúp bạn kiểm soát chi tiết từng milimet.
• Thiếu sáng mạnh: Trong điều kiện ánh sáng yếu, AF có thể “săn” (focus hunting – lens cứ qua lại không khóa nét). Lấy nét tay kết hợp với focus peaking (chức năng highlight vùng nét trên màn hình mirrorless) sẽ giúp bạn lấy nét chính xác hơn.
• Chụp phong cảnh hoặc kiến trúc: Nhiều nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp dùng manual focus để đặt hyperfocal distance (điểm nét sâu tối đa) hoặc lấy nét vào infinity (vô cực) cho cảnh xa.
• Sáng tạo nghệ thuật: Một số lens máy ảnh vintage hoặc manual-only (như dòng TTArtisan manual focus) mang lại cảm giác “retro”, giúp bạn học cách kiểm soát DOF và composition kỹ lưỡng hơn.
• Quay video: Manual focus cho phép kéo focus (focus pull) mượt mà giữa các chủ thể, tạo hiệu ứng cinematic.

Nhược điểm của manual focus là chậm hơn AF, đòi hỏi luyện tập và đôi khi khó khăn khi chụp chủ thể di chuyển nhanh. Tuy nhiên, với mirrorless hiện đại, focus peaking, magnification (phóng to vùng nét), và zebra highlight giúp việc lấy nét tay dễ dàng hơn rất nhiều so với DSLR ngày xưa.

Chống rung (Image Stabilization – IS/VR/OS):

Chống rung giúp bù trừ rung tay khi chụp cầm tay, cho phép sử dụng tốc độ màn trập chậm hơn 3-5 stop mà ảnh vẫn nét (ví dụ: chụp 1/10s thay vì 1/50s). Có hai loại chính:

• • Chống rung quang học trong lens (Optical IS): Lens có motor di chuyển thấu kính để bù rung, hiệu quả nhất với telephoto (vì rung tay càng rõ ở tiêu cự dài).
  • Chống rung trong body (IBIS): Một số máy mirrorless (như Fujifilm X, Sony, Canon R) có chống rung cảm biến, phối hợp tốt với ống kính máy ảnh không có IS.

Kinh nghiệm :

• Nếu bạn chụp chủ thể tĩnh, phong cảnh, macro hoặc hay thiếu sáng → manual focus kết hợp focus peaking là lựa chọn tốt.
• Nếu chụp động (trẻ em, thể thao, sự kiện) → ưu tiên AF nhanh, chính xác.
• Người mới hay rung tay hoặc chụp tele → lens máy ảnh có chống rung sẽ cứu bạn khỏi nhiều ảnh bị mờ.
• Với mirrorless, hãy tận dụng các công cụ hỗ trợ manual focus để luyện tập – nó giúp bạn hiểu rõ hơn về DOF và composition.

Ngàm lens và tương thích

Ngàm (mount) là phần kết nối lens máy ảnh với body – đây là yếu tố “sống còn” vì lens sai ngàm sẽ không gắn được!

Các ngàm phổ biến hiện nay:

• Canon: RF (mirrorless full-frame), EF (DSLR cũ).
• Nikon: Z (mirrorless), F (DSLR).
• Sony: E (mirrorless APS-C/full-frame).
• Fujifilm: X (APS-C).
• Và nhiều hãng khác như L-mount (Panasonic, Sigma, Leica).

Lens native (cùng ngàm) cho hiệu suất tốt nhất: AF nhanh, chống rung phối hợp, truyền dữ liệu đầy đủ. Nếu dùng adapter chuyển ngàm (ví dụ EF sang RF), có thể mất AF hoặc chống rung, nhưng vẫn dùng được lens cũ rẻ hơn.

Kinh nghiệm: Luôn kiểm tra ngàm trước khi mua! Nếu chuyển hệ (switch brand), bán lens cũ và mua native mới để tránh phiền phức lâu dài.

Thương hiệu và ngân sách

• Chính hãng: Chất lượng đỉnh, build chắc, weather sealing, nhưng đắt (Canon RF, Sony GM…).
• Third-party như Sigma (Art series sắc nét), Tamron (nhẹ, giá tốt), hoặc TTArtisan: Giá tốt, hiệu suất cao, đặc biệt phù hợp beginner muốn thử nhiều tiêu cự mà không tốn kém. TTArtisan nổi bật với thiết kế compact, build kim loại chắc chắn, quang học tốt ở mức giá phải chăng.

Năm 2025, các lens beginner hot: 50mm f/1.8 chính hãng, hoặc third-party giá rẻ chất lượng tốt.

Kết luận

Kinh nghiệm chọn lens máy ảnh quan trọng nhất là dựa vào nhu cầu chụp chính và ngân sách. Đừng mua quá nhiều ngay từ đầu – chọn 1-2 lens tốt để luyện tập. Hy vọng bài viết giúp bạn tự tin hơn trên hành trình nhiếp ảnh. Chúc bạn sớm sở hữu ống kính máy ảnh yêu thích và chụp được thật nhiều bức ảnh đẹp! Nếu bạn đang tìm lens compact, chất lượng tốt với giá hợp lý tại Việt Nam, nhiều anh em mới chơi hay khen TTArtisan vì build chắc chắn, vòng focus mượt và hàng chính hãng được phân phối đầy đủ kèm bảo hành rõ ràng.