Hướng dẫn cách thay ống kính máy ảnh đúng cách cho người mới

Thay ống kính là thao tác quen thuộc đối với người sử dụng máy ảnh mirrorless và DSLR, nhưng nếu thực hiện sai cách có thể khiến bụi bẩn lọt vào cảm biến hoặc làm hỏng ngàm kết nối. Đặc biệt với người mới, việc tháo lắp lens đôi khi gây lúng túng và tiềm ẩn nhiều rủi ro không mong muốn.

Hiểu rõ cách thay ống kính máy ảnh đúng cách sẽ giúp bạn bảo vệ thiết bị, duy trì chất lượng hình ảnh và kéo dài tuổi thọ cho cả thân máy lẫn ống kính. Trong bài viết này, TTArtisan Việt Nam sẽ hướng dẫn chi tiết các bước thực hiện an toàn, dễ áp dụng trong thực tế.

Cách thay ống kính máy ảnh đúng cách

Bước 1: Hiểu rõ môi trường xung quanh

Bước đầu tiên trong hướng dẫn thay ống kính là đánh giá khu vực bạn đang tác nghiệp. Đối với ống kính máy ảnh và thân máy, những rủi ro lớn nhất thường đến từ bụi mịn, hơi ẩm và đặc biệt là muối biển. Thực tế, sẽ có lúc bạn buộc phải thực hiện cách thay ống kính ngay trong điều kiện không lý tưởng. Việc chủ động giúp bạn giảm thiểu đáng kể nguy cơ bụi lọt vào cảm biến hoặc hơi ẩm xâm nhập vào ngàm kết nối.

Ví dụ:

• Nếu trời đang mưa, hãy tìm một vị trí có mái che hoặc ít nhất là nơi khô ráo trước khi tháo ống kính máy ảnh.
• Nếu gió lớn, hãy quay lưng về phía gió, dùng cơ thể che chắn cho máy và thao tác nhanh, dứt khoát.
• Khi chụp gần biển, nên di chuyển ra xa mép nước nhất có thể để tránh hơi muối – tác nhân dễ gây ăn mòn kim loại và ảnh hưởng lâu dài tới thiết bị.

Đối với môi trường trong xe hơi, nhiều người nghĩ đây là nơi sạch sẽ. Thực tế, khoang xe thường chứa khá nhiều bụi vải và hạt mịn. Dù vậy, trong thời tiết xấu, thay ống kính trong xe vẫn an toàn hơn so với ngoài trời. Nguyên tắc quan trọng trong mọi cách thay ống kính là: luôn tìm vị trí khuất gió, ít bụi và khô ráo nhất trước khi mở ngàm máy.

Bước 2: Tìm một bề mặt phù hợp

Trong quá trình thực hiện cách thay ống kính, bạn gần như luôn cần một vị trí trung gian để đặt ống kính máy ảnh vừa tháo ra hoặc chuẩn bị lắp vào. Khi thao tác trong nhà, việc này khá đơn giản, chỉ cần một mặt bàn sạch, khô và ổn định là đủ.

Tuy nhiên, khi làm việc ngoài trời, mọi thứ sẽ phức tạp hơn nhiều. Bụi, cát, hơi ẩm hoặc bề mặt gồ ghề đều có thể làm tăng rủi ro va đập và nhiễm bẩn cho thiết bị. Đây là lý do các hướng dẫn thay ống kính chuyên nghiệp luôn khuyến khích nhiếp ảnh gia ưu tiên tìm điểm tựa chắc chắn trước khi mở ngàm.

Khi đã có kinh nghiệm, bạn hoàn toàn có thể thay ống kính máy ảnh trong tư thế đứng, thao tác luân chuyển giữa hai tay và túi đựng. Tuy nhiên, khả năng trượt tay hoặc đánh rơi thiết bị vẫn tồn tại. Vì thế, nếu có thể, hãy làm việc trên một bề mặt cố định. Ghế đá công viên, bậc thềm, lan can rộng hoặc bất kỳ mặt phẳng sạch nào đều tốt hơn so với việc cầm lơ lửng trên tay.

Trong trường hợp không có sẵn vị trí lý tưởng, một giải pháp an toàn là đặt balo hoặc túi máy ảnh xuống đất, đóng kín các ngăn không sử dụng, rồi thao tác thay lens phía trên bề mặt túi. Đây là mẹo quen thuộc trong nhiều cách thay ống kính thực tế, giúp giảm thiểu nguy cơ rơi vỡ mà vẫn đảm bảo tốc độ thao tác.

Bước 3: Chuẩn bị cho việc thay ống kính

Sau khi đã đánh giá và tận dụng tối đa điều kiện môi trường xung quanh, bước tiếp theo là chuẩn bị sẵn sàng các thiết bị trước khi thao tác. Với ống kính máy ảnh chuẩn bị lắp vào, hãy đặt úp phần mặt trước xuống bề mặt sạch hoặc quay vào phía trong túi máy ảnh. Giữ nguyên cả nắp trước lẫn nắp sau ở thời điểm này. Khi làm như vậy, phần đuôi ống kính sẽ hướng lên trên, giúp bạn có thể thao tác nhanh ngay khi cần.

Đối với ống kính hiện đang gắn trên thân máy, bãy đậy nắp trước, xoay loa che nắng (lens hood) về vị trí lưu trữ và rút ngắn ống kính nếu đó là thiết kế có cơ chế thò thụt. Việc này giúp giảm kích thước, hạn chế va chạm và khiến quá trình chuyển đổi trở nên gọn gàng hơn.

Trong mọi hướng dẫn thay ống kính chuyên nghiệp, có một nguyên tắc quan trọng luôn được nhấn mạnh: phải rút ngắn tối đa thời gian phần đuôi lens và buồng cảm biến bị lộ ra ngoài. Càng chuẩn bị kỹ trước khi mở ngàm, nguy cơ bụi và hơi ẩm xâm nhập càng thấp.

Bước 4: Tháo ống kính hiện tại

Khi thực hiện thay ống kính, việc tháo ống kính máy ảnh đang gắn trên thân máy là thời điểm nhạy cảm nhất, bởi cảm biến sẽ tạm thời tiếp xúc trực tiếp với môi trường bên ngoài. Trước tiên, hãy đảm bảo máy ảnh đã tắt nguồn hoàn toàn và mọi chu trình làm sạch cảm biến tự động (nếu có) đã kết thúc. Sau đó, xác định vị trí nút nhả ống kính nằm cạnh ngàm trên thân máy và nhấn giữ nút tháo ống kính trên máy ảnh.

Ở bước tiếp theo, dùng tay còn lại xoay ống kính từ vị trí khóa sang mở. Thông thường, nhà sản xuất sẽ đánh dấu điểm căn chỉnh bằng chấm màu hoặc ký hiệu trên cả thân máy và ống kính để bạn nhận biết hướng xoay chính xác. Trước khi vặn, hãy chắc chắn rằng bạn đang cầm thật vững – đây là khoảnh khắc dễ xảy ra rơi rớt nhất trong toàn bộ hướng dẫn thay ống kính.

Khi ống kính đã rời khỏi khớp khóa, tiếp tục giữ chắc bằng một tay và hướng ngàm máy chúc xuống đất. Sau đó, nhẹ nhàng rút ống kính ra khỏi thân máy, đặt lên bề mặt đã chuẩn bị hoặc trong túi, với phần đuôi hướng lên trên. Ngay sau đó, đậy nắp sau lại càng nhanh càng tốt để bảo vệ các tiếp điểm điện tử và thấu kính phía sau.

Bước 5: Lắp ống kính mới

Ưu tiên của giai đoạn này là hoàn tất việc lắp ống kính máy ảnh mới nhanh và chính xác, nhằm rút ngắn thời gian buồng cảm biến tiếp xúc với môi trường bên ngoài. Hãy cầm ống kính mới bằng tay thuận và quan sát dấu căn chỉnh ngàm (thường là chấm màu trắng hoặc đỏ). Đưa ống kính lại gần thân máy ảnh, đặt sao cho ký hiệu trên ống kính trùng khớp với dấu tương ứng trên ngàm máy, rồi nhẹ nhàng đưa vào vị trí.

Nếu bạn căn chuẩn, ống kính sẽ vào khớp rất mượt và không cần dùng lực mạnh. Việc phải ép hoặc vặn gượng thường là dấu hiệu cho thấy bạn đang đặt sai vị trí, khi đó hãy dừng lại và kiểm tra lại thay vì cố xoay.

Tiếp theo, xoay ống kính theo hướng khóa. Tùy từng hãng, chuyển động này có thể theo chiều kim đồng hồ hoặc ngược lại. Tiếp tục xoay cho đến khi bạn nghe thấy tiếng “click” đặc trưng hoặc cảm nhận được điểm dừng chắc chắn – đó là lúc ngàm đã khóa hoàn toàn.

Khi đã xác nhận ống kính được gắn an toàn, bạn có thể thả tay và tiếp tục các bước chuẩn bị chụp tiếp theo.

Bước 6: Sắp xếp lại túi máy

Sau khi hoàn tất các bước thay ống kính, đừng vội chụp ngay. Hãy dành vài giây để đưa mọi thứ trở lại trạng thái gọn gàng và an toàn cho ống kính máy ảnh cũng như thân máy. Trước tiên, đặt ống kính vừa tháo ra vào đúng ngăn trong túi, đảm bảo đã gắn nắp trước và nắp sau đầy đủ. Sau đó đóng kín khóa túi hoặc nắp balo để hạn chế bụi, hơi ẩm và các va chạm ngoài ý muốn.

Nếu trong quá trình thay bạn có sử dụng khăn microfiber, bóng thổi bụi hoặc dụng cụ vệ sinh khác, hãy thu gọn và đặt lại vị trí quen thuộc. Việc này giúp bạn tránh thất lạc phụ kiện và luôn sẵn sàng cho lần thao tác tiếp theo.

Cuối cùng, tháo nắp trước của ống kính mới đã lắp, kiểm tra nhanh xem ngàm đã khóa chắc chắn chưa, rồi bạn có thể bắt đầu buổi chụp.

Mẹo bổ sung

Mang theo phụ kiện dự phòng

Trong quá trình thực hiện cách thay ống kính, những phụ kiện nhỏ lại đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Bạn nên chuẩn bị sẵn nắp trước, nắp sau của ống kính máy ảnh và cả nắp thân máy (body cap) dự phòng trong túi.

Chúng sẽ phát huy tác dụng ngay khi bạn vô tình làm rơi, thất lạc hoặc phát hiện nắp đang sử dụng bị dính cát, bụi. Việc gắn một chiếc nắp bẩn trở lại ống kính có thể khiến bụi và tạp chất xâm nhập vào khu vực ngàm Giữ cho các bề mặt này luôn sạch sẽ là nguyên tắc quan trọng trong mọi hướng dẫn thay ống kính chuyên nghiệp, giúp thiết bị vận hành ổn định và bền bỉ lâu dài.

Không nên vội vàng

Theo kinh nghiệm thực tế, phần lớn sự cố rơi rớt thiết bị thường xảy ra khi nhiếp ảnh gia thay ống kính máy ảnh hoặc trong lúc gắn máy lên chân máy. Tâm lý muốn thao tác thật nhanh có thể khiến bạn bỏ qua những bước kiểm tra quan trọng như cầm nắm chắc tay, xác nhận đúng vị trí khóa ngàm hay đảm bảo dây đeo không bị vướng.

Mang theo thân máy dự phòng

Trong môi trường tác nghiệp chuyên nghiệp hoặc điều kiện khắc nghiệt như gió lớn, nhiều bụi, bãi biển hay sa mạc, việc áp dụng cách thay ống kính tại chỗ đôi khi không còn là lựa chọn an toàn.

Giải pháp được nhiều nhiếp ảnh gia sử dụng là mang theo từ hai thân máy trở lên, mỗi máy lắp sẵn một ống kính máy ảnh với tiêu cự khác nhau. Khi cần thay đổi góc chụp, bạn chỉ việc chuyển sang thân máy còn lại mà không phải mở ngàm.

Phương án này đặc biệt phổ biến trong chụp cưới, sự kiện hoặc thể thao – nơi mọi khoảnh khắc đều diễn ra nhanh và bạn không có cơ hội lặp lại.

Kết luận

Việc thay ống kính đúng kỹ thuật giúp hạn chế bụi bẩn, đảm bảo hệ thống tiếp xúc điện tử và cơ học luôn hoạt động ổn định. Chỉ cần thực hiện vài bước đơn giản, bạn đã có thể yên tâm chuyển đổi giữa các tiêu cự mà không ảnh hưởng đến thiết bị. Hy vọng hướng dẫn trên đã giúp bạn nắm vững cách thay ống kính máy ảnh an toàn, từ đó tự tin hơn trong quá trình sử dụng và sáng tạo.