Lens Bị Mốc, Rễ Tre: Biểu Hiện, Nguyên Nhân Và Cách Khắc Phục Hiệu Quả

Trong quá trình sử dụng máy ảnh, tình trạng lens bị mốc, rễ tre là vấn đề khiến nhiều nhiếp ảnh gia lo lắng. Nấm mốc có thể phát triển âm thầm bên trong thấu kính khi gặp môi trường ẩm, làm suy giảm độ trong, giảm độ tương phản và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hình ảnh. Nếu không phát hiện sớm, hiện tượng này thậm chí có thể gây hư hại lớp phủ quang học và làm giảm giá trị của ống kính.

Trong bài viết này, TTArtisan Việt Nam sẽ giúp bạn nhận biết biểu hiện của lens bị mốc, tìm hiểu nguyên nhân hình thành và hướng dẫn những cách xử lý, bảo quản hiệu quả để hạn chế rủi ro.

Lens bị mốc là gì?

Lens bị mốc là hiện tượng vi sinh vật phát triển bên trong hệ thống thấu kính khi bào tử nấm xâm nhập qua các khe hở và gặp môi trường thuận lợi để sinh sôi. Điều kiện kích hoạt quá trình này thường là độ ẩm cao, nhiệt độ ấm và thiếu ánh sáng – yếu tố rất phổ biến ở khu vực khí hậu nhiệt đới.

Khi hình thành, nấm sẽ bám trên bề mặt kính, lớp coating chống phản xạ hoặc thậm chí ăn sâu vào vật liệu quang học. Nếu không xử lý sớm, lens máy ảnh bị mốc có thể suy giảm độ tương phản, làm ảnh bị flare, giảm độ nét và về lâu dài gây hư hại vĩnh viễn.

Một trong những tình huống dễ kích hoạt nấm nhất là đưa ống kính từ môi trường lạnh sang nơi nóng ẩm. Hơi nước ngưng tụ bên trong tạo ra “vườn ươm” lý tưởng, đặc biệt khi thiết bị tiếp tục được cất trong túi kín, thiếu lưu thông không khí. Các ống kính không có khả năng kháng thời tiết càng dễ gặp rủi ro vì bụi và hơi ẩm có thể thâm nhập liên tục. Nghiêm trọng hơn, nấm còn có thể lây sang thiết bị lân cận.

Biểu hiện ống kính bị mốc

Dấu hiệu nhận biết

Người dùng mới thường nhầm lens máy ảnh bị mốc với bụi hoặc hiện tượng mờ do hơi nước. Tuy nhiên, khi quan sát kỹ, nấm luôn có cấu trúc riêng biệt. Ở giai đoạn đầu, chúng giống các sợi mảnh trong suốt, khó thấy nếu không có nguồn sáng mạnh. Cách kiểm tra hiệu quả là dùng đèn pin chiếu xuyên qua ống kính từ hai phía. Ánh sáng xuyên thấu sẽ làm lộ các nhánh nấm, mảng mờ hoặc cụm bất thường.

Lưu ý: phương pháp này cũng khiến bụi hiện rõ, nhưng bụi rời rạc và không có dạng lan tỏa như nấm.

Các dạng nấm thường gặp khi lens máy ảnh bị mốc

Khi phát triển, nấm có thể biểu hiện dưới nhiều hình thái:

• Dạng mạng nhện: phổ biến nhất của lens bị rễ tre. Các nhánh tỏa ra từ tâm như băng giá, thường nằm ở mép thấu kính.
• Dạng đốm tròn: tạo thành vòng mờ, nhìn giống vết nước nhưng không thể lau.
• Dạng mảng đục: dễ nhầm với fog; nếu thấy cấu trúc sợi thì gần như chắc chắn là nấm.
• Vết ăn mòn: hậu quả sau khi nấm chết, để lại quầng trắng vĩnh viễn do axit đã phá hủy coating.

Phân biệt lens bị mốc với lỗi khác

Việc phân biệt lens bị mốc với các lỗi khác giúp tránh chuẩn đoán sai:

• Tách balsam: có ánh cầu vồng hoặc vết nứt.
• Bụi: chấm nhỏ, không có rễ.

Chỉ lens bị mốc mới xuất hiện mô hình dạng sợi lan rộng giống rễ cây.

Nguyên nhân ống kính bị mốc

Nấm cần ba yếu tố: độ ẩm – bóng tối – vật chất hữu cơ. Dầu tay, bụi mịn hay cặn bẩn là nguồn dinh dưỡng lý tưởng cho chúng. Khi ống kính đặt lâu trong môi trường bí, ít sử dụng, quá trình phát triển diễn ra âm thầm cho đến khi nhìn thấy rõ thành lens bị rễ tre.

Cách phòng tránh lens bị mốc

Biện pháp hiệu quả nhất để tránh lens bị mốc không phải là xử lý khi nấm đã hình thành, mà là kiểm soát điều kiện để chúng không có cơ hội phát triển. Nguy cơ lens máy ảnh bị mốc phụ thuộc lớn vào môi trường lưu trữ, cách người dùng bảo quản thiết bị và mức độ hiểu rõ về vòng đời của bào tử nấm.

Khi nấm đã lan thành cấu trúc lens bị rễ tre, việc vệ sinh ống kính máy ảnh bị mốc sẽ phức tạp, tốn nhiều chi phí, và đôi khi không thể phục hồi hoàn toàn hiệu suất quang học ban đầu.

Kiểm soát độ ẩm

Độ ẩm cao là yếu tố kích hoạt trực tiếp sự phát triển của nấm. Khi độ ẩm tương đối vượt khoảng 60%, bào tử có thể bắt đầu sinh trưởng mạnh. Vì vậy, việc đặt thiết bị tại tầng hầm, phòng kín, hoặc môi trường nhiệt đới ẩm làm tăng đáng kể khả năng lens máy ảnh bị mốc.

Ngưỡng an toàn thường được khuyến nghị cho bảo quản ống kính là 30–50% RH. Duy trì mức này giúp hạn chế sự nảy mầm và ngăn nguy cơ hình thành lens bị rễ tre.

Sử dụng tủ chống ẩm hoặc hộp kín kèm gói hút ẩm

Giải pháp được nhiều chuyên gia áp dụng để ngăn lens bị mốc là lưu trữ thiết bị trong tủ chống ẩm hoặc hộp kín có vật liệu hút ẩm. Tủ chống ẩm điện tử có ưu điểm kiểm soát chính xác và giữ độ ổn định lâu dài, phù hợp cho người dùng chuyên nghiệp hoặc bộ sưu tập thiết bị giá trị cao.

Nếu cần phương án tiết kiệm hơn, hộp nhựa kín cùng silica gel vẫn mang lại hiệu quả tốt, với điều kiện phải tái sấy hoặc thay mới định kỳ.

Thường xuyên sử dụng và tạo độ thoáng khí cho ống kính

Ống kính để lâu trong tình trạng không hoạt động thường có nguy cơ lens bị mốc cao hơn, vì bên trong thiếu lưu thông không khí và ánh sáng. Khi vận hành zoom hoặc vòng focus, luồng khí sẽ trao đổi giữa bên trong và bên ngoài, hỗ trợ giảm hơi ẩm tích tụ. Thói quen sử dụng định kỳ vì thế có vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn nấm phát triển thành lens bị rễ tre.

Mỗi vài tuần, bạn nên lấy ống kính ra khỏi nơi cất giữ và đặt dưới ánh sáng tự nhiên dịu. Tia UV nhẹ có khả năng ức chế vi sinh vật, nhưng cần tránh nắng gắt trực tiếp để không làm tăng nhiệt độ bên trong. Khoảng nửa giờ trong vùng sáng nhẹ là hợp lý.

Tránh hiện tượng ngưng tụ hơi nước

Sự thay đổi nhanh giữa lạnh và nóng ẩm thường dẫn đến đọng sương trong cấu trúc quang học – tiền đề khiến lens bị mốc. Ví dụ phổ biến là đưa máy từ phòng điều hòa ra ngoài trời. Để giảm rủi ro, hãy đặt thiết bị vào túi kín khi di chuyển, cho phép nhiệt độ cân bằng dần trước khi mở ra.

Sau khi làm việc trong môi trường ẩm, việc cất ống kính chung với gói hút ẩm sẽ loại bỏ phần hơi nước còn sót, giúp hạn chế khả năng phải vệ sinh ống kính máy ảnh bị mốc về sau.

Giữ sạch bề mặt

Bụi, dầu và cặn hữu cơ là nguồn dinh dưỡng cho nấm. Một ống kính được làm sạch thường xuyên sẽ ít có khả năng chuyển sang tình trạng lens bị rễ tre. Hãy dùng khăn microfiber, bóng thổi và vệ sinh cả nắp trước, nắp sau cũng như túi đựng. Đặc biệt, cần chắc chắn thiết bị khô hoàn toàn trước khi đưa vào môi trường lưu trữ.

Cách khắc phục lens bị mốc hiệu quả

Trên thực tế, dù tuân thủ quy trình bảo quản, lens bị mốc vẫn có thể xuất hiện theo thời gian do khí hậu và biến động nhiệt. Quyết định vệ sinh ống kính máy ảnh bị mốc hay thay thế linh kiện sẽ phụ thuộc vào mức độ xâm lấn của nấm.

Bước 1: Đánh giá mức độ nghiêm trọng của lens máy ảnh bị mốc

Hãy sử dụng đèn LED mạnh để soi xuyên qua các thấu kính từ hai phía nhằm xác định vị trí và mật độ nấm. Nếu chỉ có vài điểm nhỏ ở rìa và chưa có dấu hiệu ăn mòn, người dùng có thể cân nhắc xử lý tại nhà. Nhưng nếu nấm dày, lan sâu giữa các nhóm kính hoặc hình thành lens bị rễ tre, việc can thiệp chuyên nghiệp gần như bắt buộc.

Bước 2: Tự vệ sinh ống kính máy ảnh bị mốc (trường hợp nhẹ)

Trước hết cần hạn chế khả năng tiếp tục sinh sôi của bào tử. Có thể đặt ống kính dưới ánh sáng tự nhiên gián tiếp hoặc trong hộp UV.

Sau đó, làm sạch các khu vực có thể tiếp cận bằng dụng cụ chuyên dụng. Dùng khăn không xơ kết hợp dung dịch phù hợp như hydrogen peroxide pha amoniac hoặc giấm pha loãng với nước cất. Chỉ sử dụng lượng tối thiểu để tránh thấm sâu. Sau khi hoàn tất, để khô tự nhiên rồi mới lắp lại.

Lưu ý: Dung môi mạnh có thể làm hỏng coating cũ. Việc tháo rời ống kính có nguy cơ sai lệch căn chỉnh, bạn chỉ nên thực hiện khi hiểu rõ cấu trúc ống kính.

Bước 3: Vệ sinh chuyên nghiệp (trường hợp nặng)

Nếu nấm nằm phía sau các cụm quang học phức tạp hoặc đã phát triển thành lens bị rễ tre, trung tâm kỹ thuật là lựa chọn an toàn nhất. Kỹ thuật viên sẽ tháo rời, làm sạch bằng hóa chất chuyên dụng rồi căn chỉnh lại toàn bộ hệ thống.

Khi bề mặt kính đã bị ăn mòn, việc phục hồi hoàn toàn là không khả thi; thay thế linh kiện thường đi kèm chi phí cao.

Bước 4: Cách ly và theo dõi để tránh lây lan lens máy ảnh bị mốc

Nếu chưa xử lý ngay, hãy đặt ống kính vào túi kín với gói hút ẩm để tránh phát tán bào tử sang thiết bị khác. Nên đánh dấu và kiểm tra định kỳ nhằm theo dõi sự thay đổi, tránh để lens máy ảnh bị mốc tiến triển nặng hơn.

Kết luận

Lens bị mốc hay xuất hiện rễ tre không phải là vấn đề hiếm gặp, nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh nếu người dùng hiểu rõ nguyên nhân và áp dụng phương pháp bảo quản phù hợp. Việc kiểm tra định kỳ, giữ môi trường khô ráo và xử lý kịp thời khi phát hiện dấu hiệu bất thường sẽ giúp ống kính duy trì hiệu suất quang học tốt nhất trong thời gian dài.

Hy vọng những thông tin trong bài viết đã cung cấp cho bạn kiến thức cần thiết để bảo vệ ống kính máy ảnh của mình một cách an toàn và hiệu quả.